Definitie van decubitus

” Decubitus is lokaal letsel van de huid en/of het onderliggende weefsel, normaal
gesproken boven een uitstekend bot, als gevolg van aanhoudende druk (inclusief druk die verband houdt met schuiven). Een aantal andere factoren wordt
ook geassocieerd met decubitus, de belangrijkste zijn beperkte mobiliteit en
beperkte zintuiglijke waarneming.”

 

Klik hier voor het actieplan decubitus


Hoe ziet decubitus eruit?

Decubitus kan in enkele gradaties van ernst worden ingedeeld:

Stadium I
Het allereerste begin van decubitus wordt gekenmerkt door een rode vlek op de huid. Belangrijk is dat de roodheid niet kortstondig verdwijnt als met de vinger druk op de huid wordt uitgeoefend. Hoewel het nog niet duidelijk zichtbaar is, is in dit stadium al veel schade toegebracht aan het huidweefsel.

Stadium II
In dit stadium wordt de eerste ernstige schade zichtbaar. Deze bestaat meestal uit een met bloederig vocht gevulde blaar of een droge, zwart gekleurde opperhuid. Ook kunnen in dit stadium zeer oppervlakkige zweren ontstaan. Belangrijk is dat in dit stadium alleen de opperhuid en een deel van de lederhuid in het decubitusproces betrokken zijn.

Stadium III
Nu is de gehele dikte van de huid afgestorven en vaak ook een deel van het onderhuidse vetweefsel. Er bestaat nu dus een diepe zweer. De spieren onder de huid zijn echter nog niet door decubitus aangetast. Het afgestorven huidweefsel is geel of zwart van kleur.

Stadium IV
In dit stadium is er ook sprake van aantasting van de spierweefsels. Er zijn nu zeer diepe wonden ontstaan (soms centimeters diep!). Vaak is de zweer veel groter dan op het eerste gezicht lijkt. Er is dan sprake van holtevorming en ondermijning van de huid. Een gat in de huid van enkele centimeters kan soms de ‘toegang’ zijn tot een vele centimeters grote holte die tot ver onder de huidranden van de zichtbare opening doorloopt.

Kan uiterlijk decubituswond misleidend zijn?

Bij het indelen van decubitus in verschillende stadia moet rekening worden gehouden met het feit dat het aan het oppervlak zichtbare defect slechts maar een fractie van de werkelijke weefselsterfte verraadt. Een klein wondje aan de oppervlakte kan slechts het ‘kratertje’ zijn van een enorme ‘vulkaan’ van problemen onder het huidoppervlak. Voor het maken van een goede inschatting van de ernst van de decubitus (en als essentiële eerste stap in het genezingsproces) zal de behandelend arts deze vulkaan dan ook goed openmaken en inspecteren.

Welke factoren kunnen decubitus verergeren?

Decubitus kan bij iedereen op elke leeftijd ontstaan. Langdurige bedrust met weinig positieverandering (maar bijvoorbeeld ook lang in een houding in de stoel zitten!) speelt altijd de belangrijkste rol. De volgende factoren kunnen het decubitus-proces versnellen of verergeren:

  • niet-adequate verpleging
  • te weinig assistentie met ‘verliggen’, schuiven met de patiënt over het matras.
  • incontinentie voor ontlasting of urine
  • door verweking van de huid krijgt decubitus eerder kans om toe te slaan
  • verminderd gevoel in de huid
  • de patiënt kan zelf niet tijdig pijn aan de beginnende decubitusplekken aangeven.
  • bewusteloosheid van de patiënt
  • onvoldoende voedingstoestand
  • patiënten met (dreigende) decubitus hebben vaak extra eiwitten en andere dieet-verrijking nodig
  • bacteriële infectie van de huid

Waarom is decubitus zo gevaarlijk?

Decubitus zweren genezen vaak traag. In de zweren kunnen bacteriën gaan groeien die relatief eenvoudig de bloedbaan kunnen bereiken. Wanneer bacteriën in de bloedbaan terecht komen kan een bloedvergiftiging (sepsis) ontstaan. Dit is een levensbedreigende complicatie bij decubitus, vooral bij mensen met een verlaagde weerstand (bijvoorbeeld door de aandoening waar de patiënt oorspronkelijk voor was opgenomen). Bacteriën kunnen ook het onderliggende bot infecteren, hetgeen soms kan leiden tot verlies van bepaalde botstructuren en een nog grotere kans op bloedvergiftiging.

Hoe wordt decubitus behandeld?

Wanneer decubitus wordt ontdekt dient direct overgeschakeld op de optimale verzorgtechnieken (zie bij voorkomen van decubitus). Extra aandacht wordt besteedt aan het matras, de voeding en de lighouding van de patiënt. De lokale wondbehandeling kent enkele principes:

  • verwijdering van de necrose
  • grote dode weefselstukken worden operatief verwijderd. In de praktijk betekent dit vaak dat het dode weefsel met een schaar wordt weggeknipt.
  • Grote, diepe wonden moeten vaak door de plastisch chirurg worden gesloten. Vaak word hiervoor gezond, vitaal en goed doorbloed weefsel (huid, spier) dusdanig verplaatst dat het gezonde weefsel de wond sluit.
  • oppervlakkig geel beslag kan soms met necrose oplossende zalf worden verwijderd
  • hypochloriet-oplossing wordt gebruikt voor hele ‘vieze’, diepe decubituswonden met veel dood weefsel. Gaasjes gedrenkt in deze oplossing worden meerdere keren per dag in de wond gebracht.
  • bestrijden van infectie
  • voldoende eiwitrijke voeding
  • activeren van weefselherstel door speciale wondverzorging. Het type wondverzorging is sterk afhankelijk van de ernst van de decubitus wonden
  • decubitus graad I en II
  • hydrocolloid pleister (dit beschermt de huid en zorgt voor een gezond wondmilieu)
  • decubitus graad III
  • behalve hydrocolloid pleister kan ook in sommige gevallen vacuum-therapie worden toegepast. Door het vacuumzuigen van de wond wordt de wondgenezing gestimuleerd
  • toepassing van speciale anti-decubitus matrassen die de druk op het wondgebied opheffen. In ernstige vormen van decubitus worden vaak speciale luchtmatrassen gebruikt, waarbij de drukpunten van het lichaam (de stuit, hakken) automatisch worden ontlast.

Voorkomen is beter dan genezen

In veel ziekenhuizen en verpleegtehuizen wordt er tegenwoordig veel aandacht besteed aan het voorkomen van decubitus. Toch blijft decubitus een enorm probleem, en helaas blijkt achteraf vaak dat een belangrijk deel van deze problematiek toch voorkomen had kunnen worden. Om het anti-decubitus beleid vorm te geven bestaan er in vele instellingen ‘decubitus-teams’ die meestal bestaan uit verpleegkundigen, dermatologen en vaak een speciale decubitusconsulent. Deze teams proberen specifieke knelpunten binnen de decubituszorg in die instelling op te lossen. De aanbevelingspunten volgen vanzelf uit het bestuderen van de verergerende factoren (zie boven). Belangrijke aanbevelingen zijn:

  • de patiënt veel laten bewegen of tenminste steeds een andere lighouding aan laten nemen.
  • zorg voor goede voeding
  • bestrijdt huidinfecties tijdig
  • zorg tijdig voor een adequaat ‘anti-decubitus matras’

 

 

 

 

 

 


 

Interview Saskia Rolloos ‘Wondzorg Zeeland’

 

We hebben afgesproken met Saskia Rolloos. Saskia heeft Shannon mee genomen (een stagiaire HBO-V die een afstudeeropdracht heeft over hoe verpleegkundigen voedingsadvies m.b.t. wondzorg geven aan zorgvragers en op wat voor manier dit advies wordt gegeven)

Ik heb deze middag zeer interessant en leerzaam gesprek gehad, en dit wil ik jullie niet ontnemen. Lees, leer en geniet…

Stel jezelf eens voor. Wie ben je en wat doe je in het dagelijks leven?

Mijn naam is Saskia Rolloos. Master opgeleide verpleegkundig specialist. Verpleegkundig specialisten hebben meer verantwoordelijkheden en bevoegdheden dan de reguliere verpleegkundigen. Hierbij kan gedacht worden aan het voorschrijven van geneesmiddelen. (bijvoorbeeld; hormoonzalven, antibioticakuur of bijvoorbeeld antibacteriële zalven. )Dit doe ik dan ook in mijn dagelijkse praktijk. Voor mijn werk zie ik (met verwijzing van huisartsen, medisch specialisten of wijkverpleegkundigen) patiënten met complexe wonden. Deze patiënten bezoek ik dan in thuissituatie waarbij ik gericht advies geef rondom de wondzorg. Hierbij vind ik het belangrijk om transparant te blijven naar de hoofdbehandelaar toe, dit door een terugkoppeling te geven. Mocht het vragen oproepen bij de hoofdbehandelaar, dan wordt er contact met mij opgenomen. Zo blijft het zichtbaar en helder waar we mee bezig zijn. Goede samenwerking en communicatie is erg belangrijk, zodat er niet langs elkaar heen gewerkt gaat worden.

Je hebt best een bekende naam in zeeland. Hoe komt dit?

Dit is dan voornamelijk in de Bevelanden en Schouwen. In walcheren leeft mijn naam wat minder. Ik heb altijd in het ziekenhuis gewerkt, en decubitus en wondzorg opgezet. Vrij in het begin, toen ik net in dienst was in deze functie, hebben wij een transmuraal project gedraaid samen met andere partners. Vanuit het ziekenhuis kom je dan in de regio bij de mensen thuis. Zo ga je al makkelijker bekendheid krijgen. In walcheren is dit wat minder omdat dit altijd het gebied is geweest van het ziekenhuis Vlissingen. Ik denk dat het daar aan ligt.

Waar komt je interesse in wonden vandaan?

Eigenlijk wilde ik dermatoloog worden. Ik heb altijd interesse in de huid gehad. Van de huid kun je veel aflezen. Ik werd toen ingeloot voor de geneeskunde, maar had ook de wens om moeder te worden. Op zo’n punt moet je prioriteiten stellen, en heb toen geen geneeskunde meer gedaan. Ik ben gaan werken op de poli dermatologie. Ik was daar decubitus verpleegkundige daarnaast hield mij ook bezig met eczeem en huidkanker controle. Uiteindelijk in het gedeelte van de wonden blijven hangen.

In elk vakgebied heb je altijd leuke maar ook minder leuke kanten. Wat is dit in jouw vakgebied?

Het minst leuke aan mijn vakgebied is als er mensen komen te overlijden door lelijke wonden, dit zijn dan voornamelijk decubitus wonden. Het is dan erg om te zien dat niets mag helpen ondanks dat alles ingezet is. (Voeding, wondbehandeling en antidecubitus matrassen en kussens). Het is dan wel weer mooi dat je in deze laatste stadium wel comfort kan bieden aan de mensen met alle kennis en materialen die je beschikt, en zo dit proces kan begeleiden. Ook vind ik het minder prettig dat er wat haken en ogen zitten in de samenwerking onder de zorg professionals. Alsof iedereen de patiënt naar zich toe wilt trekken. Het zou mooi zijn als er meer een samenwerking komt onderling en gebruik kunnen maken van elkaars expertise.

Op wat voor moment word jij ingeschakeld om mee te kijken

vanaf 1 Januari hebben de zorgverzekeraars de regels wat aangescherpt: bestaat de wond langer dan 4 weken, dan moet deze opgeschaald worden naar een expertisecentrum. Aan een expertisecentrum worden eisen gesteld. Wondzorg zeeland voldoet aan deze criteria. Alles wat wondzorg zeeland doet/voorschrijft, wordt dan ook vergoed door de zorgverzekeraar, en gaat dus niets van het eigen risico van de patiënt af. Overheid heeft deze regel bedacht, wel merk ik dat theorie en praktijk nog niet altijd soepel loopt. Dit betekend dat het nog wel eens langer duurt dan 4 weken voordat een patiënt doorverwezen wordt naar een expertisecentrum. Dit is nog wel een uitdaging om alle neuzen dezelfde kant op te laten staan.

Wat voor wond vind jij het mooist/meest uitdagend om te behandelen?

Meest leuke wonden zijn de wonden die snel of gemakkelijk genezen. Waar “simpele actie”al wonderen doet. Hierbij kun je denken aan een veneuze ulcus, waarbij het been vol staat van het vocht en deze eerst effectief gaat zwachtelen. Hier heb je dan al veel bij gewonnen.

Meest ondankbare wond is de diabetes wonden of de arteriële ulcus. Dit zijn wonden die niet tot moeilijk dicht gaan, en dit dus ook geaccepteerd moet worden.

Kan een consult rechtstreeks bij de afgesproken worden of gaat dit via een verwijzer?

Mensen kunnen en mogen mij zelf bellen, maar ik vraag dan wel of de huisarts hier ook van op de hoogte is. Dit om dus transparant naar elkaar te blijven. De huisarts weet dan ook wat er speelt. Wij hoeven dus geen schriftelijke verwijzing, maar we willen wel dat de huisarts op de hoogte wordt gebracht.

Omdat wij antidecubitus specialist zijn, volgen er toch ook nog wat vragen over decubitus wonden!

Wat is nou echt een kenmerk van een decubitus wond?

Zonder druk of wrijvingen, geen decubitus. Dus druk en wrijfplekken zijn echt wel kenmerken van decubitus.

Decubitus en vochtletsel kunnen snel met elkaar verward worden. Hoe onderscheid je ze?

Zonder incontinentie is er vaak geen vochtletsel. Is iemand niet bedlegerig, is het vaak geen decubitus. Anamnese is dus erg belangrijk. Is iemand bedlegerig en incontinent, is het in de praktijk vaak lastig te onderscheiden. kennis en ervaring is hierbij wel belangrijk. Vaak zeggen wondranden ook wat over wat voor soort wond het is.

Wat is belangrijk bij behandeling van een decubitus wond?

Niet alleen de wond behandelen, maar het geheel meenemen. Dus goede voeding, wondbehandeling en lig ondersteuning. Wat er dan vaak bij inschiet en onderschat wordt, is een goede zitondersteuning. Je ziet geregeld dat mensen op een prachtig AD-matras liggen maar vervolgens wel een hele dag in een rolstoel zitten zonder goed zitkussen. Dus decubitus wonden heeft 3 grote belangrijke pijlers: Wondzorg, goede voeding en zit/lig ondersteuning.

Decubitus kent verschillende categorieën. Bij welke categorie kom jij er vaak bij?

Bij categorie 3. Het meest geziene decubitus wond is categorie 3 op de hiel. Dit zijn ook ondankbare wonden om weer dicht te krijgen. Ik zie weinig categorie 2. Als ik deze zie kan ik adviezen geven en pleister voorschrijven omdat er toch al ontvelde huid is. Er zijn organisaties die al snel/in een vroeg stadium bellen en niet zelf gaan aanmodderen. Dit is zeker wel gunstig, zo ben je er snel bij en erger proberen te voorkomen.

Wat is een feit en wat is een fabel over behandelen van decubitus wonden?

Feit: Wisselligging/ druk wegnemen is erg belangrijk, ook als er een ad-matras aanwezig is.

Feit (bij alle wonden): Goede diagnose is eerste stap voor een goede behandeling.

Fabel : -handschoen vullen met water en onder hiel leggen, dit doet niet veel. Tenzij iemand doodstil ligt, anders is de hiel er snel van af. Dit heeft dus geen enkele zin.

-Wisselligging hoeft niet gegeven te worden als er een als er een matras aanwezig is.

-Geen kussen onder onderbenen leggen om hielen vrij te leggen, wat dit veroorzaakt trombose benen is ook een fabel.

-Smeren/masseren bij decubitus. Dit is achterhaalt. Het zou mooi zijn als deze fabel ook de wereld uit kan gaan.

-Plakken van pleisters (schuimverband) ter voorkoming van decubitus. Je ziet niet wat er onder de pleister gebeurd. ivm kostbaarheid blijft een pleister 5-7 dagen zitten, je  ziet niet wat er                   gebeurd en het neemt de druk niet weg. Weg gegooid geld dus.

Er zijn verschillende soorten wonden (rood, geel zwart. Droog/vochtig) Wat is de hoofdregel van wondbehandeling van verschillende wonden?

Werken volgens een wondprotocol. Deze richtlijnen zijn landelijk vastgelegd. Eigenlijk werken we via een soort beslisboom. Daaruit wordt bepaald welke wondzorg geboden moet worden en welke materialen we dan in gaan zetten. Wat vaak gedacht wordt is dat een rode wond aan het genezen is, dit kan echter ook een tumorwond zijn. Gele wonden geïnfecteerd? Dit is niet automatisch bij een gele wond. Zwarte wond hoeft niet gelijk necrotisch te zijn. Diagnose is het sleutelwoord. Waar komt de wond vandaan. Zonder duidelijke diagnose kun je geen effectieve wondzorg inzetten.

Kun jij als verpleegkundig specialist een diagnose stellen waar de wond vandaan komt?

Ja, dit kan ik ook doen. In principe doet de huisarts dit in eerste instantie, mocht de huisarts er niet uitkomen, mag en kan ik dit ook doen. Voor complexere problemen, worden patiënten wel verwezen naar het ziekenhuis.

Wat vaak voorkomt is dat mensen zonder decubitus het ziekenhuis in gaan, en met decubitus eruit komen. Waar ligt dit aan?

Dit is een eeuwige discussie. Waar in deze discussie weinig rekening mee wordt gehouden, is dat mensen niet voor niks naar het ziekenhuis gaan. Mensen zijn lichamelijk dan al verzwakt. Lichamelijk conditie is niet optimaal, groter risico voor decubitus wonden dus. Het ligt dus niet altijd aan het ontbreken van preventie van het ziekenhuis. Natuurlijk kan hier meer aan gedaan worden, maar zo heeft elke instelling wel iets waar ze in kunnen verbeteren. Dus laten we elkaar geen verwijten gaan maken.

Levenslang wondzorg of nog andere toekomst dromen?

Moeilijke vraag. Voor nu heb ik het nog goed naar mijn zin. Ik zie nog uitdaging in mijn werk en dat vind ik belangrijk. Ik kan niet zeggen dat ik dit tot mijn 68 ste gaan doen. Wat ik dan nog wel zou willen, weet ik eigenlijk ook niet. Voorlopig blijf ik actief in mijn vakgebied.

Het was een leuk gesprek met Saskia. Ik heb er zeker wat van geleerd en ik hoop velen met mij.

Uit het interview komt wederom naar voren dat het belangrijk is om met de neuzen dezelfde kant op te staan, dit om kwaliteit te kunnen bieden rondom de zorg van de patiënt.  Wondzorgzeeland  en Jacare kijken dezelfde kant op, ieder op zijn eigen manier met zijn eigen expertise. Samenwerken het sleutelwoord?

Voor meer informatie over wondzorg zeeland, verwijs ik jullie naar hun website:          www.wondzorgzeeland.nl

Jacare als decubitus specialist blijft ten allertijden op de hoogte van de ontwikkelingen in en rond het vakgebied van decubitus, mochten er nog vragen zijn stel ze! want WIJ staan voor jullie klaar!

 

                                                                                                                            WE CARE FOR YOU